ශ්රී ලංකා බන්ධනාගාර ඉතිහාසය දෙස හැරී බැලීමේදී, රැඳවියන්ගේ අයිතිවාසිකම්, පහසුකම් අවම වීම සහ බන්ධනාගාර තුළ පවතින අධික තදබදය වැනි කරුණු මුල් කරගනිමින් හටගත් දරුණු කැරලි සහ ගැටුම් කිහිපයක්ම වාර්තා වේ. මෙම සිදුවීම් බොහෝමයක් බන්ධනාගාර පද්ධතියේ පවතින ගැඹුරු අර්බුදවල ප්රතිඵලයන් ලෙස හඳුනාගත හැකිය.
මෙම ඉතිහාසයේ වඩාත්ම කම්පන සහගත සිදුවීම ලෙස 1983 ජූලි මාසයේ වැලිකඩ බන්ධනාගාරයේ සිදු වූ සමූහ ඝාතනය සැලකේ. වාර්ගික අර්බුදයක් මත හටගත් එම ගැටුම්වලින් දෙමළ දේශපාලන සිරකරුවන් 53 දෙනෙකු ජීවිතක්ෂයට පත් විය. ඉන් වසර ගණනාවකට පසු, 2012 වසරේ වැලිකඩ බන්ධනාගාරයේ සිදු වූ ගැටුම ද බන්ධනාගාර ඉතිහාසයේ කළු පැල්ලමක් ලෙස සටහන්ව ඇත.
මෑත කාලීනව කොවිඩ්-19 වසංගත සමයේදී අනුරාධපුර සහ මහර බන්ධනාගාරවල ඇති වූ නොසන්සුන්තාවන් මගින් බන්ධනාගාර තුළ පවතින සෞඛ්ය සහ ආරක්ෂක ගැටලු තීව්ර විය. විශේෂයෙන්ම මහර බන්ධනාගාරයේ සිදුවූ කැරැල්ලෙන් රැඳවියන් 11 දෙනෙකු මියගිය අතර, එම සිදුවීම බන්ධනාගාර කළමනාකරණයේ පවතින දුර්වලතා පිළිබඳව සමාජ කතිකාවතක් ඇති කළේය.
බන්ධනාගාර තුළ මෙවැනි ගැටුම් ඇති වීමට බලපාන ප්රධාන හේතු ලෙස ධාරිතාවට වඩා වැඩි රැඳවියන් පිරිසක් රඳවා තැබීම, නඩු විභාග ප්රමාද වීම සහ සංවිධානාත්මක අපරාධ කල්ලිවල බලපෑම හඳුනාගෙන ඇත. පුනරුත්ථාපනය අරමුණු කරගත් බන්ධනාගාර පද්ධතියක් තුළ මෙවැනි ඛේදවාචකයන් සිදුවීම, පද්ධතියේ ව්යුහාත්මක ප්රතිසංස්කරණයන්හි ඇති හදිසි අවශ්යතාවය පසක් කරයි.
