බුදු දහම සහ ලාංකීය සංස්කෘතිය තුළ දන්සල යනු හුදෙක් ආහාර පාන පිරිනැමීමක් පමණක් නොව, එය සාමූහිකත්වයේ සහ පරිත්යාගශීලීත්වයේ උතුම් සංකේතයකි. මෙම උතුම් ආමිස දානය බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සමයේ සිටම පැවත එන බව ඉතිහාස සාධක පෙන්වා දෙයි.
බුදු සසුනේ මහා දායකයා ලෙස සැලකෙන අනාථපිණ්ඩික සිටුතුමා, දිළිඳු සහ අසරණ ජනතාව වෙනුවෙන් නිතිපතා ආහාර සැපයූ ශාලාවක් පවත්වාගෙන ගියේය. පසේනදී කොසොල් රජතුමා ද බුදුන් වහන්සේ ප්රමුඛ මහා සංඝරත්නය උදෙසා සති ගණනාවක් පුරා මහා දානමය පින්කම් සංවිධානය කළ බව ඉතිහාසයේ සඳහන් වේ.
ශ්රී ලංකාවට බුදු දහම ලැබීමෙන් අනතුරුව, අනුරාධපුර සහ පොළොන්නරුව යුගවලදී රාජ්ය අනුග්රහය ඇතිව දන්සල් සංස්කෘතිය වඩාත් විධිමත් විය. පළමුවන උපතිස්ස රජතුමා විසින් ඉදිකළ ‘මහාපාලි දන්සල’ මෙරට ඉතිහාසයේ ප්රසිද්ධම රාජකීය දන්සල ලෙස සැලකේ. අනුරාධපුරයේ අදටත් දැකගත හැකි විශාල ගල් ඔරු, එදා දහස් ගණන් භික්ෂූන් වහන්සේලාට සහ ජනතාවට දානය පිළිගැන්වූ ආකාරය පිළිබඳ සාක්ෂි දරයි.
බුද්ධදාස රජතුමා වැනි පාලකයන් මිනිසුන්ට පමණක් නොව, සතුන් වෙනුවෙන් පවා බෙහෙත් සහ ආහාර දන්සල් පවත්වා ඇති අතර, එය බුදු දහමේ එන මහා කරුණාව ප්රායෝගිකව ක්රියාවට නැංවීමකි. අතීතයේ රජවරුන් සහ සිටුවරුන් විසින් පවත්වාගෙන ගිය මෙම උතුම් සත්කාරය, අද වන විට පොසොන් සහ වෙසක් වැනි පින්බර දිනවලදී සාමාන්ය ජනතාව විසින් සංවිධානය කරනු ලබයි.
අද පවතින දන්සල් සංස්කෘතිය තුළින් ද මනුෂ්යයන් තුළ ඇති ලෝභකම දුරු කර, සමානාත්මතාවය සහ ත්යාගශීලී බව වර්ධනය කිරීම අරමුණු කෙරේ. හුදෙක් බඩගින්න නිවන තැනකට වඩා, එය මිනිසුන් එකිනෙකා සමඟ බැඳෙන ආගමික සහ සමාජීය පදනමක් ලෙස අදටත් වැදගත් වේ.
